FLAŞ HABER

İktisat Dünyası… Market etiketleri zamlanırken çalışanın pastadaki hissesi nasıl küçüldü?

Pasta eşit bölüşülmüyor, emeğin ulusal gelirdeki hissesi inişte, gelir adaletsizliğinde 163 ülke ortasında en makus 45’inciyiz ve nüfusun yarısı ulusal gelirden yalnızca yüzde 14 hisse alıyor.

İktisat Dünyası… Market etiketleri zamlanırken çalışanın pastadaki hissesi nasıl küçüldü?

Cumartesi günü eşim Çanakkale’deki zincir marketlerden birinde ufak tefek bir şeyleri öderken, kasadaki genç arkadaş, “Abla ne alacaksan, bugün al. Zira Pazartesi günü etiketleri değiştireceğiz, marketi geç açacağız” demiş.

Zam, artırım zam… İşte Hazine ve İktisat Bakanı Mehmet Şimşek’in acı reçetesi bu… KDV oranı iki puan artışla yüzde 20’ye çıktı. Hem vergi artışı hem de döviz kurundaki artışlar Temmuz ayıyla birlikte fiyatlara yansıyacak. Yani artırım dalgası bitmeyecek.

Haziran prestijiyle yıllık enflasyon TÜİK’e nazaran, yüzde 38.21, ENAG’a nazaran yüzde 108.58. Ünlü ekonomist Steve Hanke’ye nazaran ise yüzde 60. Resmi bilgiye nazaran dünyada enflasyonun en yüksek olduğu 11’inci ülkeyiz.

Gıda enflasyonu TÜİK verisiyle Haziran’da yüzde 54 oldu. Türkiye bu hususta dünyada ise dokuzuncu sırada… Yılın ikinci yarısında enflasyonun yükseleceği su götürmez bir gerçek ve dünya enflasyon sıralamasındaki yerimiz bakalım, nerelere çıkacak.

MEMURA BOL KESEDEN, EMEKLİLER ÜVEY EVLAT

Kredi Yurtlar Kurumu’nda memur olarak çalışan bir arkadaşımız var. Mesken tamiratından da anlıyor, ortada sırada bize geliyor, iş yapmaya… Diyor ki “Memurlar işlerini kaybedecekler diye oy veriyorlar. Yoksa hepsi iktidar yanlısı değil, fakat o denli görünüyorlar ve oylarını da o denli kullanıyorlar.”

Doğrudur. Memurlar hakikaten bir oy deposu… Yeni bakan Mehmet Şimşek’in acı reçetesi onlara uygulanmıyor. Malumunuz en yüksek maaş artırımını tekrar memur bölümü aldı. Örneğin 8 bin lira seyyanen artırımla, bizim teknisyen arkadaşın maaşı 13 bin liradan 23,5 bin liraya çıktı.

Emekliler ise üvey evlat oldu. Kendimden biliyorum, emekli maaşları 2-3 yıl evvel minimum fiyatın hayli üzerindeyken, artık, son yüzde 25 artırıma karşın altında kaldı. Üniversite mezunu, 25 yıl çalışıp primlerini ödemiş bir emekli taban fiyatın altında maaş alıyor. Hangi toplumsal devlette, refah toplumunda görülmüş bir şey bu?

KAMU ÇALIŞANI SAYISI 6 YILDA İKİ KAT ARTTI

Memurlar ise oy deposu olduğundan kamu çalışanı sayısı durmadan şişiyor. 2017’de kamuda misyonlu 2.7 milyon işçi varken, bugün bu sayı 5 milyonun üzerine çıktı. 6 yılda neredeyse iki katına çıktı. En büyük patron devlet oldu. Fiyatlı çalışan 14.5 milyonun 5 milyonu devlet memuru…

ekran goruntusu 2023 07 10 011545 7tOdHer ile, her ilçeye üniversite, fakülte, MYO açmanın sonucunda, niteliği tartışmalı üniversite mezunlarının işsiz kalmasına mani olmak için devlet takımları bu türlü dolduruluyor. Zati üniversiteler de işsizliğin sübabı niteliğinde; lise mezunları bu üniversitelere doldurulup, genç işsizliği denetim edilmeye çalışılıyor.

PASTA EŞİT OLMAYAN BİR BİÇİMDE DAĞITILDI, ÜCRETLİLERİN ULUSAL GELİRDEKİ HİSSESİ İNİŞTE

Asgari fiyata, memura yapılan onca artırıma karşın, ücretlilerin ulusal gelinden aldığı hisse 2019’da yüzde 35 iken 2022 yılında yüzde 26.5 ile tarihi düşük düzeylere indi. İşçilerin ulusal gelirdeki hissesinin bu düzeylere düşmesiyle emek sermaye makası uygunca açıldı.

Haziran başında açıklanan 2023 birinci çeyrek yıl ulusal gelir datalarında ücretlilerin hissesi yüzde 38’e sıçramış görünüyor. 2022 son çeyrekte yüzde 25 iken işçilerin lehine 13 puanlık bir sıçrama oldu. Umarız, 2023’ün tamamında emeğin hissesi bu düzeylerde kalır.

Ancak duayen iktisatçılar bu kadar umutlu değil. Prof. Dr. Korkut Boratav, şöyle diyor:

“Sermaye katmanlarına dönük Türkiye Cumhuriyeti iktisat tarihinde nadiren yaşanmış, muhtemelen daha evvel yaşanmamış büyük bir kaynak transferini sağlandı. Yani sermaye 7 yıllık bir bilançoda ihya oldu. Ulusal gelir dataları veriyor bunu. Sermayenin gayrisafi yurtiçi hasılada yahut net hasıladaki hissesi 7 yılda 10 puan kadar arttı. Bu büyük bir bölüşüm şokudur. Elbette işçilere de yansıdı, birebir halde ücretlilerin de hissesi daraldı. Daraldı fakat büyümenin verdiği imkanlar işçi sınıflara eşit olmayan bir halde dağıldı. En ağır darbe, en ağır dert enflasyonu çarçabuk telafi edemeyen fiyatlı ve maaşlı kesim için bu oldu.”

Son 12 yılda fakirlerin hissesi küçülürken, en zenginin hissesi yüzde 2.7 arttı

(Milli gelirin yüzde 20’lik kümeler halinde dağılımı, %)

ekran goruntusu 2023 07 10 010534 Hk89Kaynak: TÜİK

NÜFUSUN YARISI ULUSAL GELİRDEN YÜZDE 14, EN VARLIKLI YÜZDE 1 İSE YÜZDE 19 HİSSE ALIYOR

Gelir dağılımı ile ilgili datalar de bu tarafta… TÜİK bilgilerine nazaran, 2007 yılında nüfusun en fakir yüzde 20’si ulusal gelirden 6.4 hisse alırken, en güçlü yüzde 20’nin hissesi yüzde 45.5 idi. 2022’ye gelindiğinde en fakir yüzde 20 yüzde 6.1’e düşerken, en varlıklı yüzde 20’nin hissesi yüzde 47.6’ya çıktı.

Nüfusun yüzde 10’luk dilimlerinin ulusal gelirden aldığı hisseye bakacak olursak, nüfusun yarısında yüzde 10’luk dilimlerde son 16 yılda ulusal gelir pastasından aldığı hissesi artıran kesim yok. Birinci 5 yüzde 10’un hissesi daima küçülmüş.

En alttaki yüzde 10’un hissesi yüzde 2.3, ikinci yüzde 10’un yüzde 3.8 ve buna karşılık en güçlü yüzde 10’un hissesi yüzde 32.7, ikinci en varlıklı yüzde 10’un hissesi ise yüzde 14.9.

Bunlar TÜİK’in resmi dataları, Dünya Eşitsizlik Veritabanı (World Inequality Database) isimli kaynağa nazaran ise, Türkiye’de 2021’de nüfusun en alttaki yüzde 50’sinin ulusal gelirden aldığı hisse yüzde 14.2, buna karşılık en güçlü yüzde 1’in aldığı hisse ise yüzde 18.8…

ekran goruntusu 2023 07 10 011219 c5UX Kaynak: TÜİK

GINI KATSAYISINA NAZARAN GELİR ADALETSİZLİĞİNDE 163 ÜLKE ORTASINDA EN MAKÛS 45’İNCİYİZ

Türkiye’de gelir adaletsizliği dünya ülkeleri ile karşılaştırdığımızda, daha net anlaşılıyor. Gelir adaletsizliğini ölçen Gini endeksine nazaran, Türkiye bu hususta, 41.9 Gini katsayısı ile 163 ülke ortasında en makus 45’inci durumda. Bu oranın düşük olması o toplumdaki beşerler ortasındaki daha az ekonomik eşitsizlik ve zenginlik ile kaynakların daha adil bir halde dağıtıldığı manasına geliyor. Güney Afrika 63 olan Gini katsayısı ile gelir dağılımında en makûs ülke durumunda…

Bizden makus birtakım ülkeler; Filipinler, Arjantin, Şili, Meksika, Suudi Arabistan… Bizim ayarımızda lakin daha düzgün ülkeler; ABD, Haiti, Malezya, Katar, İran, Kenya, Bulgaristan, Fas, Sri Lanka, Venezüela…

Dünyada gelir dağılımının en uygun olduğu beş ülke de şöyle: Slovakya, Slovenya, Belarus, Ermenistan, Çek Cumhuriyeti… Bu ülkelerin Gini katsayısı 23-25 aralığında…

Türkiye geçen Eylül ayında Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Örgütü’nün (OECD) yayımladığı bir dataya nazaran, 37 üye ülke ortasında gelir dağılımı adaletsizliğinin en yüksek olduğu dördüncü ülke. Bizden berbat olanlar Kosta Rika, Şili ve Meksika… Avrupa Birliği (AB) ülkeleri içinde ise gelir eşitsizliğinde Türkiye’den daha makûs durumda olan tek ülke Bulgaristan.

FRANSA’DAKİ İSYAN ATEŞİNİN NEDENİ DE GELİR ADALETSİZLİĞİ VE YOKSULLUK

Zaten, yalnızca Türkiye’de değil tüm dünyada en yakıcı sorun haline geldi.

Fransa’da evvelki hafta bilhassa göçmenlerin fitilini ateşlediği isyanın değerli bir nedeni de gelir eşitsizliğine dayanıyor. Ülkede 5.2 milyon insan fakir mahallelerde yaşıyor ve toplam 1.514 varoş mahallesinin sakinlerinin yüzde 24’ü Fransa’da doğmadı.

Yoksul sayısının 15 milyon, yoksulluk oranının yüzde 21 olduğu Fransa’da 2021 prestijiyle en fakir yüzde 50 ulusal gelirden yüzde 23 hisse alıyor. Buna karşılık en güçlü yüzde 1’in hissesi yüzde 31…

EN ZENGİNLER SERVETLERİNE 852 MİLYAR DOLAR DAHA KATTI

Bloomberg tarafından derlenen datalara nazaran, dünyanın en güçlü insanları 2023’ün birinci yarısında servetlerine 852 milyar dolar daha kattı. Bloomberg Milyarderler Endeksi’nin her bir üyesi, son altı ayda günde ortalama 14 milyon doların üzerinde para kazandı. Buna karşılık dünya nüfusunun yüzde 47’si günde 6,25 dolarla zorlukla hayatta kalmaya çalışıyor.

Yılın birinci yarısında dünyadaki 2 bin 640 milyarderin servetindeki artış, 2020’nin ikinci yarısından bu yana en büyük altı aylık artış oldu. Dünyanın en güçlü insanı olan Elon Musk, birinci yarıda 96 milyar, Facebook’un işvereni Mark Zuckerberg ise 59 milyar dolar daha varlıklı oldu.

Özellikle Wall Street üzere büyük borsalardaki yükseliş sayesinde, şirket ortağı olan ultra zenginlerin servetleri muazzam artıyor. Mart 2020 ile Mart 2023 ortasındaki üç yılda, New York Borsası’nın en büyük üç endeksi yüzde 70 arttı. Bu yılın birinci yarısında da S&P 500 endeksi yüzde 16 ve Nasdaq endeksi yüzde 39 yükselerek şimdiye kadarki en yeterli birinci yarısını yaşadı. Zira yapay zeka yatırımcı çılgınlığı teknoloji paylarına olan talebi körükledi.

GEÇEN HAFTA NE OLDU, BU HAFTA NELER OLACAK?

ABD iktisadında Haziran ayında tarım dışı istihdam 209 bin artış gösterdi. Bu sayı Aralık 2020’den bu yana en düşüğü ve 225 bin olan beklentinin altında. Öbür yandan FED’in bu ay 25 baz puan faiz artışına gitmesine kesin gözüyle bakılıyor. Dow Jones endeksi haftayı yüzde 1 artışla tamamlarken, S&P 500 ve Nasdaq endeksleri pek değişmedi.

Avrupa borsaları da haftayı düşüle kapattı. Avrupa için gösterge endeks Stoxx 600 yüzde 3.1 geriledi. Enteresan bir gelişme; Rusya’da MOEX endeksinin 16 ayın en yükseğine çıkmasıydı. Rublenin paha kaybı, hükümetin büyük şirketlere uyguladığı harikulâde vergileri azaltacağı beklentisi, güç şirketlerinin canlanan satışları borsayı üst taşıdı.

Dünya ticaretinin barometresi niteliğindeki Baltık Kuru Yük Endeksi, geçen hafta yüzde 7.5 geriledi. Haftayı 1.009 puandan kapatan endeks son iki hafta arka arda inişteydi.

Diğer yandan Türkiye’deki artışa rağmen dünyada besin fiyatları Haziran ayında son iki yılın en düşük düzeyine indi. FAO Besin Fiyatları Endeksi, Nisan 2021’den beri en düşüğüne gerilerken hububat fiyatları yüzde 2.1, sıvı yağ ise yüzde 2.4 düşerek Ekim 2020’den bu yana en düşük düzeye indi.

Hafta içinde onsu 1.940 doları iki sefer deneyen lakin geçemeyen altın Cuma günü 1.930 dolardan kapandı. Altın piyasasının FED’in 25 baz puan faiz artışını fiyatlandırdığı belirtiliyor.

Gelecek hafta bütün gözler bütün gözler ABD’de Haziran ayı enflasyon datalarında olacak. Ayrıyeten kıymetli FED yetkilileri konuşmalar yapacak. Tüketici inanç endeksi, üretici fiyatları, ihracat ve ithalat fiyatları üzere datalar de açıklanacak. Kanada ve Güney Kore merkez bankalarının para siyaseti toplantıları ve Çin, Brezilya, Hindistan ve Rusya’da Haziran ayı enflasyon bilgileri de izlenecek.

BU KONUYU SOSYAL MEDYA HESAPLARINDA PAYLAŞ
ZİYARETÇİ YORUMLARI

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu aşağıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.

BİR YORUM YAZ