FLAŞ HABER

İktisat Dünyası: Toplumsal demokratlar değişim, gençlik aşısı, dümeni sola kırmaktan yana…

Birden fazla ülkede toplumsal demokrat partilerde bayanlara öncelik veriliyor ve gençlik aşısı yapılıyor. Değişim diyenler kazanıyor ve de direksiyonu sağa değil sola kıranlar daha çok oy alıyor.

İktisat Dünyası: Toplumsal demokratlar değişim, gençlik aşısı, dümeni sola kırmaktan yana…

Seçimlerin akabinde CHP’de Genel Lider Kemal Kılıçdaroğlu aleyhine bir kampanya sürerken ve “değişim” lafları havada uçuşurken, toplumsal demokrat geleneği olan ya da sol partilerin iktidarda olduğu ülkelerde durum ne, ona bakayım dedim. Önderler, kaç yıl partinin başında kalıyor, seçim kaybedenler değişiyor mu?

Anladığım, birçok ülkede bayanlara öncelik veriliyor ve gençlik aşısı yapılıyor ya da bu tarafta talep var. Değişim diyenler, değişimden yana olanlar kazanıyor ve de direksiyonu sağa değil sola kıran toplumsal demokrat partiler daha çok oy alıyor.

Sözü uzatmadan; birkaç ülkede durum şu… Gelecek hafta gündem müsaade verirse devam ederiz.

ARNAVUTLUK: TİRAN BELEDİYE LİDERİYDİ, SON 10 YILDIR BAŞBAKAN

Arnavutluk Sosyalist Partisi önderi Edi Rama, Eylül 2013’ten bu yana Başbakan. 2000-2011 ortasında başşehir Tiran’ın Belediye Lideriydi. Son seçimler Ekim 2021’de yapıldı ve Edi Rama liderliğindeki parti oyların yüzde 48.6’sını, 140 üyeli parlamentoda ise 74 sandalye kazanarak tekrar iktidar oldu.

Rama, partinin başına 2005’te geçti; yaklaşık 18 yıl… Yıllık geliri 88 bin Euro’ya kadar olan küçük işletmelerden ve esnaftan sıfır vergi alması ve memurlara yüksek maaş artırımı yapması Rama’ya olan dayanağı artırdı.

thumbs b c de4b05dfaa6e586742857c5a mvCF Arnavutluk Sosyalist Partisi başkanı Edi Rama

BELEDİYE LİDERİYKEN ‘DEĞİŞİM’ DEDİ VE KENTİ RENKLENDİRDİ

Son iki seçimi (2017-2021) kazandı, 2013 seçiminde koalisyonun büyük ortağıydı. Yapıtları New York’ta sergilenen bir ressam. Belediye lideriyken, “değişim” dedi ve sosyalist devirden kalma gri, kasvetli kenti renklendirmesiyle dikkat çekti. Önemli yolsuzluklar ile gündeme geliyor. Kendisine yakın şirketlere milyonlarca Euro’luk kamu ihalesi vermekle, medyaya sansür uygulamakla ve lüks hayatı için kamu kaynaklarını israf etmekle suçlanıyor. George Soros’la ahbaplığı tenkit konusu oluyor.

AVUSTURYA: PARTİ TARİHİNDE ‘UTANÇ VERİCİ’ BİR SAYFA

Cumhurbaşkanı Yeşiller Partisi’nden iktisat profesörü Alexander Van der Bellen, Başbakan ise muhafazakar Avusturya Halk Partisi’nden (ÖVP) Karl Nehammer.

Sosyal Demokrat Parti (SPÖ) hala muhalefette…

Haziran ayında inanılmaz kongrede SPÖ’nün genel lideri değişti. Lakin “komik” denilecek, inanılmaz bir seçim kusuru yaşandı.

YANLIŞ SAYIM YAPILDI, YANLIŞ ADAY LİDER İLAN EDİLDİ

3 Haziran’daki Kongrede evvel yüzde 52 ile Hans Peter Doskozil’in yeni önder olduğu açıklandı. İki gün sonra seçimlerde yanılgı yapıldığı, başka aday Andreas Babler’in aldığı oyların Doskozil’e yazıldığı açıklandı. SPÖ’de yeni önder Andreas Babler oldu.

Köklü bir geçmişi olan Toplumsal Demokrat Parti’nin bu kusur ile önemli bir itimat kaybına uğradığı, tarihinde utanç verici bir sayfa açıldığı belirtiliyor.

fye 8ixxwaepmez qw7D Avusturya Toplumsal Demokrat Parti Başkanı Andreas Babler

Yeni Lider Andreas Babler, daha solda bir siyasetçi… Bayanların faydasına olacağını belirttiği 32 saatlik iş haftasını savunuyor, gelir adaletsizliğine karşı servet vergisinden yana, temel besin unsurlarında KDV’yi askıya almak ve perakende zincirlerine fiyat denetimi uygulamak istiyor.

Önceki Genel Lider Pamela Rendi Wagner, Eylül 2019’da yapılan erken seçimde yüzde 21.8 oy alarak partisini tarihinde görülmemiş bir mağlubiyete götürdü.

SPÖ, 2006-17 ortasında ÖVP ile büyük koalisyon hükümetinin ortağıydı. 2017’den bu yana iktidar yüzü görmüyor, muhalefette ve inişte…

ŞİLİ: BORİC, ÜLKE TARİHİNİN EN GENÇ DEVLET LİDERİ

Şili’de 1990 yılında Pinochet askeri diktatörlüğünün sona ermesinden sonra birinci iki seçimi Hıristiyan Demokratlar kazandı. Ülkede Concertación ismi verilen ve Demokrasi İçin Partiler Koalisyonu olan merkez sol partiler koalisyonu 1988 yılında kuruldu ve 2000 seçimlerinde adayı Ricardo Lagos Devlet Lideri oldu.

1933’te kurulan ve ülkenin tarihi önderi Salvador Allende’nin partisi olan merkez sol Şili Sosyalist Partisi’nden Michelle Bachelet, Concertación’un adayı olarak 2006 yılında birinci bayan devlet lideri oldu. Bachelet, 2014-2018 devrinde de devlet başkanlığı yaptı.

whatsapp image 2023 06 25 at 17 tfYr Şili Devlet Lideri Gabriel Boric

Aralık 2021’deki seçimleri, Pinochet devrine övgüler tertip çok sağcı rakibi Antonio Kast’ı ikinci tıpta yüzde 56 ile net bir hezimete uğratan sol partiler koalisyonu Convergencia Social’ın adayı Gabriel Boric kazandı. Bachelet de Boric’e takviye verdi. Eski bir öğrenci önderi olan 36 yaşındaki Boric, ülke tarihinin en genç devlet lideri unvanını elde etti.

ZENGİNLİĞİN TEKRAR DAĞITIMI İLE YOLA ÇIKTI

Boric, birinci konuşmasında, “Ülkemizin gelişmesi gerekiyor. Zenginliğin yine dağıtımı olmazsa ve yalnızca az bir kesimde ağırlaşırsa, barışı sağlamak güç olur. Şili halkının ürettiği zenginliği yine dağıtmamız gerekiyor” dedi. Şili toplumsal açıdan dünyanın en eşitsiz ülkelerinden biri…

Mart 2022’de misyona başlayan Boric, Covid salgını sonrası 3.7 milyar dolarlık canlanma planıyla 500 bin yeni istihdam yaratılacağını açıkladı. 1.3 milyar doların direkt gereksinim sahibi ailelere, 1.4 milyar doların da istihdam yaratılmasına ve bir milyar doların da küçük ve orta ölçekli işletmelerin desteklenmesine ayrılacağını duyurdu. Toplu taşıma fiyatlarının dondurulması, emekli maaşlarına artırım, öğrenci borçlarının affı üzere kararlar da aldı.

Son olarak Nisan ayında savunduğu toplumsal siyasetlere yardımcı olması beklenen vergi paketi Meclis’te reddedildi. Boric’e olan dayanağın düşüş eğiliminde olduğu belirtiliyor.

LİTYUM MADENLERİNİ DEVLETLEŞTİRMEK İSTİYOR

Boric, Nisan ayında ülkenin lityum madenlerini devletleştirme planını açıkladı. Bu teşebbüs, vaktinde Allende’nin bakır madenlerini kamulaştırmasıyla karşılaştırılıyor. Şili, Bolivya, Arjantin ve ABD’den sonra dünyada en çok lityum rezervine sahip ülke… Geleceğin teknolojilerinden şarj edilebilir pil sanayisinde kullanılan lityum stratejik değere sahip bir maden.

Boric’e yönelik önemli tenkitler var. Bir yandan kendisini iktidara taşıyan toplumsal adaletsizlik nedeniyle patlak veren 2019’deki şiddetli protestolar sırasında halka azap yapan 8 askeri tutuklatan, “Şili’de bir daha asla insan hakları ihlalleri olmayacak” diyen Boric, öbür yandan polisin silah kullanımını kolaylaştıran yasanın Meclis’ten geçmesini sağladı. Boric’in kimi siyasi tutukluları hür bırakmaması ve kendini ‘Zelenski’nin Latin Amerika’daki dostu’ olarak tanıtması da eleştiriliyor.

DANİMARKA: GENÇ VE BAYAN ÖNDERLER YÖNETİMDE

Danimarka Toplumsal Demokrat Partisi’nin esaslı ve tarihi bir geçmişi var. Ülkenin en tanınmış siyasetçisi Poul Nyrup Rasmussen, 1993-2001 ortası Başbakanlık ve 1992-2002 ortası 10 yıl Toplumsal Demokrat Parti’nin liderliğini yaptı. Toplumsal demokratlar 2001-11 ortası muhalefetteydi.

İskandinav refah devleti modeli, güçlü işsizlik benefitleri, çalışanlar lehine iş kanunları, Rasmussen devrinin akabinde, toplumsal demokrasiyi 2011-2015 yıllarında Helle Thorning-Schmidt liderliğinde koalisyon hükümeti ile iktidara taşıdı.

FREDERİKSEN, VİZON SKANDALI SONRASI 2022 ERKEN SEÇİMLERİNİ KAZANDI

Mette Frederiksen, hala toplumsal demokratların liderliği ve Başbakanlık misyonunu sürdürüyor. Frederiksen, 2015 seçimlerinde sol bloğun hezimetinden sonra parti liderliğinden istifa eden Helle Thorning-Schmidt’in yerini aldı.

2019 seçimlerini sosyalist ve merkez sol partiler ile ittifak halinde (Sosyal Demokratlar, Danimarka Toplumsal Liberal Partisi, Sosyalist Halk Partisi ve Kızıl-Yeşil İttifakı) kazandı.

thumbs b c 37adb52784adb8a2f802c5f9 H2vJ Danimarka Toplumsal Demokrat Partisi önderi ve Başbakan Mette Frederiksen

Sendikacı geçmişi olan Frederiksen, toplumsal demokratlardan oluşan bir azınlık hükümeti kurdu ve daha fazla sola eğilimli ekonomik siyasetleri benimsedi. Birebir vakitte Thorning-Schmidt’ten sonra vazifedeki ikinci bayan ve Danimarka tarihindeki en genç Başbakan oldu.

2020 sonunda Frederiksen hükümeti, ülkede koronavirüsün mutasyona uğrayan tipinin vizon çiftliklerinde görülmesi üzerine, 17 milyon vizonun itlaf edilmesine karar verdi. Daha sonra bunların toplu mezarlardan alınıp yakılması karara bağlandı. Lakin vizonları öldürmenin yasal desteği olmadığı anlaşıldı, hükümet apar topar boşluğu dolduracak maddeyi parlamentodan geçirdi. Danimarka dünyanın en büyük vizon kürkü üreticisi…

Ağır tenkitler üzerine, hükümet planlanandan 7 ay evvel erken seçime gitti. 2022 Kasım başında yapılan seçimler Frederiksen hükümetine güvenoyu niteliğinde oldu. Frederiksen liderliğindeki sol partilerin bloğu 179 sandalyeli mecliste 90 sandalyeyi garantileyerek iktidarını pekiştirdi. Toplumsal demokratlar oyların yüzde 28’ini alarak son 20 yılın en düzgün sonucunu elde etti.

İSPANYA-DEĞİŞİM YANLISI SANCHEZ, İSPANYA’YI AVRUPA’NIN BAŞARILI EKONOMİLERİNDEN BİRİ YAPTI

144 yıllık mazisi olan İspanya Sosyalist Emekçi Partisi (PSOE) ülkede çağdaş demokrasi devrinde en uzun mühlet iktidarda kalan parti… 1982-1996 periyodunda Felipe Gonzalez, 2004-2011 ortasında José Luis Rodríguez Zapatero ve 2018’den bu yana da Pedro Sanchez, PSOE önderi olarak Başbakanlık misyonu yaptı.

2018 yılında muhafazakar Mariano Rajoy hükümetinin güvenoyu alamaması üzerine 1 Haziran’da Başbakan olarak misyona başlayan Pedro Sanchez, 2019’da erken seçim kararı aldı. PSOE, bu seçimde büyük sürpriz yaparak muvaffakiyetle çıktı. 2015’te oy oranı neredeyse yarı yarıya düşen parti bu seçimde oy oranını 12 puan artırdı. Sanchez, bu başarısıyla Avrupa’da eriyen merkez solun yeni umudu oldu. Sanchez, sosyalist sol ittifak Podemos ile birlikte koalisyon hükümeti kurdu.

thumbs b c 6367884f8ef5c5864212ec76 a328 İspanya Başbakanı Pedro Sanchez

PARTİDEN VE VEKİLLİKTEN İSTİFA ETTİ, 7 AY SONRA BAŞKAN OLARAK DÖNDÜ

2011 yılında merkez sağın büyük bir zafer kazanması üzerine (muhafazakar parti PP oyların yüzde 45’ini alırken, PSOE 15 puan kayıpla yüzde 29’da kaldı) partide gençleştirme atağı başladı. Sanchez 2014’te partinin başına geldi.

Ancak, Podemos’un yükselişi ve parti içinde eski ağır top siyasetçilerin muhalefeti üzerine milletvekilliğini ve parti liderliğini bıraktı. Partinin tabanında çalışmalar yaptı, yedi ay sonra tekrar PSOE başkanı oldu. Parti, 2018’de iktidar olduğunda Sanchez parlamento üyesi bile değildi.

YEREL SEÇİMLERDE BAŞARISIZ OLUNCA ‘TEMMUZ’DA ERKEN SEÇİM’ DEDİ

Ancak Sanchez, 28 Mayıs’taki lokal seçimlerde başarılı olamadı. Bunun üzerine Aralık ayında yapılması gereken genel seçimlerin 23 Temmuz’a alındığını açıkladı. Erken seçime gitmenin gerekli olduğuna inandığını belirten Sanchez, “Sonuçları kabul ediyorum ve buna bir karşılık vermenin gerekli olduğuna inanıyorum. En güzeli ülkenin siyasi gidişatını belirlemek için İspanyolların kelamı almasıdır” dedi.

Erken seçimler öncesinde, Podemos’un da içinde bulunduğu 16 küçük sol parti seçim ittifakı kurdu. Sol ittifakın hedefi meclisteki sandalye sayısını arttırmak ve Sanchez’in seçim sonrasında hükümet kurmasını kolaylaştırmak.

İspanya, 2022’de yüzde 5.5, bu yılın birinci çeyreğinde yüzde 4.2 ekonomik büyüme gösterdi. 2022 büyümesi Euro bölgesi ortalamasının üzerinde, 2023’te de büyümenin tüm gelişmiş ülkelerin üzerinde olması bekleniyor. Enflasyon Mayıs prestijiyle yüzde 3.2’ye düştü. Bu Avrupa Birliği içindeki en düşük oranlardan biri…

İşsizliğin son 15 yılın en düşük düzeyine indiğini söyleyen Sanchez, “Uyguladığımız yapısal ıslahatlar, İspanyol iktisadının son yıllardaki en büyük dönüşümünü temsil ediyor” diyor.

BÜYÜK BRİTANYA: SEÇİM KAYBEDEN LİDERLİKTEN DE GİTTİ, ARTIK GÖZLER STARMER’DE

İngiliz Personel Partisi’nin iktidar yahut muhalefet olma durumuna nazaran, daha doğrusu başarısızlığa bağlı olarak parti başkanı değişiyor. Personel Partisi’ni merkeze kaydıran “Yeni Emekçi Partisi” sloganıyla “Üçüncü Yol” stratejisini pazarlayan Tony Blair devrinde parti iktidardaydı. Tony Blair, 1994-2007 ortası Personel Partisi liderliği ve 1997-2007 ortası Başbakanlık görevindeydi.

Blair’in istifası üzerine parti liderliği ve Başbakanlığı alan, Blair hükümetlerinin maliye bakanı Gordan Brown da Haziran 2007 ve Mayıs 2010 ortası Başbakanlık yaptı. 2010 seçimlerini Muhafazakar Parti’ye kaybeden Brown vazifesi Ed Miliband’a devretti. Miliband da 2010-15 ortası Emekçi Partisi liderliği yaptı, 2015 seçimlerini kaybetti ve liderliği sol kanattaki Jeremy Corbyn’ye devretti. Lakin Corbyn de 2017 ve 2019 seçimlerinde başarılı olamadı.

thumbs b c 62a1bb2574ce566d699a8fd1 gJDd Ceremy Corbyn

İŞÇİ PARTİSİ CORBYN İLE AĞIR MAĞLUBİYET ALDI

2015-20 ortası parti önderi olan Corbyn, 2019 seçimlerinde partinin oy oranının 8 puan azalarak yüzde 32’ye düşmesine, parlamentoda 60 sandalye kaybederek, 1935’ten beri en düşüğü olan 202 sandalyeye gerilemesine mani olamadı. Nisan 2020’de yapılan Kongrede, 1962 doğumlu Keir Starmer Parti Lideri oldu.

thumbs b c d42767b811b35cd24c686fd9 EO8d İngiltere Başbakanı Rishi Sunak

Muhafazakar Parti’de yaşanan çalkantılar nedeniyle Boris Johnson’un akabinde 44 gün müddetle en kısa müddetle Başbakanlık yapan Liz Truss ve akabinde gelen Hint asıllı Rishi Sunak, ekonomiyi bir türlü düzeltemedi. Ülke iktisadı resesyon, yüksek enflasyon ve işsizlik ile boğuşuyor.

KAMUOYU ANKETLERİNDE PERSONEL PARTİSİ ÖNDE

Muhafazakarlar kamuoyu yoklamalarında Personel Partisi’nin çok gerisinde. Bu nedenle Keir Starmer erken seçim daveti yapıyor. Son kamuoyu yoklamalarında Emekçi Partisi seçmenin yüzde 47’sinin dayanağını alıyor görünürken, Muhafazakarların takviyesi yüzde 26’lara kadar gerilemiş durumda. Fakat, Sunak’ın ferdî popüleritesi bir epey yüksek. Ülkede seçimler olağan takvime nazaran 2025’te yapılacak.

İSVEÇ: BİRİNCİ BAYAN BAŞBAKAN YÜKSELEN ÇOK SAĞA KARŞI KAYBETTİ

Sosyal demokrat damarın bir oldukça güçlü olduğu, nitelikli iş gücü, eğitim ve toplumsal siyasetler ile güçlü refah devletini yaratan İskandinav sosyalizminin temsilcisi İsveç’te uzun yıllar Toplumsal Demokrat Parti iktidardaydı.

1986-91 ve 1994-96 yılları ortasında Başbakanlık yapan ve İsveç’in AB üyesi olmasına öncülük eden Ingvar Carlsson’dan sonra Göran Persson 1996-2006 ortasında Başbakan ve 1996-2007 ortası Toplumsal Demokrat Parti başkanıydı.

Daha sonra Stefan Löfven, 2014-21 ortası Başbakanlık yaptı. Hala Toplumsal Demokrat Parti’nin Lideri olan Magdalena Andersson, Kasım 2021- Ekim 2022 ortasında Başbakandı. Andersson, ülkenin birinci bayan başbakanıydı.

thumbs b c f40b1d81656adf8cc8809281 iD3Z Toplumsal Demokrat Parti Lideri Magdalena Andersson

2022 seçimlerinde merkez sağ partiler parlamentoda çoğunluğu elde etti ve muhafazakar Ölçülü Birlik Partisi’nin başkanı Ulf Kristersson Başbakan oldu. Eylül ayında yapılan seçimlerde, Toplumsal Demokrat Parti’nin oylarını 2 puan artırarak, yüzde 30’a çıkarmasına karşın iktidarı kaybetti. Göçmen zıddı, çok sağcı İsveç Demokratları Partisi’nin ikinci parti olması sürpriz oldu. Ülkede her beş bireyden biri bu partiye oy verdi. 73 milletvekili çıkararak sağ partiler bloku içindeki en büyük parti oldular.

ALMANYA: 16 YIL SONRA BAŞBAKANLIĞI ALAN SCHOLZ GÜÇLÜ BİR BİRİNCİ YILI GERİDE BIRAKTI

Eylül 2021’de Almanya’da 16 yıllık Hıristiyan Demokrat Angela Merkel periyodu sona ererken, seçimleri Toplumsal Demokrat Parti (SPD) kazandı. 1998-2005 ortası Başbakanlık, 1999-2004 ortası SPD liderliği yapan Gerhard Schröder’den sonra Merkel karşısında her seçimde mağlubiyete uğrayan toplumsal demokratlar, Merkel’in son iki devrinde koalisyon ortağı oldu.

2021 seçimlerinde SPD yüzde 25.7 ile birinci, muhafazakar Hıristiyan Birlik Partileri (CDU-CSU) yüzde 24.1 ile ikinci sırada yer aldı.

Olaf Scholz, yeni Başbakan olarak seçimlerin akabinde 59 gün sonra yeni hükümeti kurdu. Scholz’un Yeşiller ve Özgür Demokrat Parti (FDP) partileriyle üçlü koalisyon hükümeti koronavirüs salgını nedeniyle büyük bir krizin tam ortasında misyona başladı.

thumbs b c 22969275b134ce1bf2e1a133 RdKR Almanya Başbakanı Olaf Scholz

TRAFİK IŞIĞI KOALİSYONU MODERNİZASYON VAAT ETTİ

Partilerin kırmızı-sarı-yeşil renklerinden ötürü kamuoyunda “Trafik Işığı” ismi da verilen koalisyon hükümeti Avrupa’nın en büyük iktisadında daha yeşil ve daha dijital bir iktisada gerçek modernizasyon vaat etti.

16 yıl iktidarda kalan ve kimi çevrelerce örnek bir başkan olarak gösterilen Angela Merkel’den sonra şiddetli bir misyon devralan Olaf Scholz’a bahtına en uygun kartlar gelmedi lakin vazife mühletinin birinci yılında herkesin beklediğinden çok daha olumlu adımlar attı.

ÜLKEYİ GAZSIZ BIRAKMADI, MİNİMUM FİYATI ARTIRDI, TOPLUMSAL REFAH ISLAHATI YASALAŞTI

Özellikle, Ukrayna savaşından ötürü uygulanan ambargolar ve Rusya’dan gaz akışının sekteye uğramasına karşın, Almanya’yı doğal gazsız bırakmadı.

Scholz hükümeti saatlik minimum fiyatı 12 Euro’ya yükselterek altı milyondan fazla şahsa artırım yaptı ve Nazi periyodundan kalma kürtaj “reklamını” yasaklayan bir maddeyi kaldırdı. Tartışmalı bir işgücü piyasası ve işsizlik sigortası programını ortadan kaldıran kapsamlı toplumsal refah ıslahatı da kabul edildi.

Ancak, Avrupa’nın en büyük iktisadı resesyona girmekten kurtulamadı. Yılın birinci çeyreğinde yüzde 0.3 daralan iktisat, geçen yılın son çeyreğinde de yüzde 0.5 küçülmüştü.

Alman iktisadının resesyona girmesi enflasyon nedeniyle iç tüketimdeki düşüşten kaynaklanıyor. Tüketicilerin kemer sıkması ve yükselen fiyatlar nedeniyle alışveriş yapmaması iktisatta sakinliği körüklüyor. Almanya’da Nisan’da yüzde 7.2 olan enflasyon Mayıs’ta yüzde 6.1’e düştü. Geçen yıl enflasyon yüzde 8.8’e kadar çıktı.

BU KONUYU SOSYAL MEDYA HESAPLARINDA PAYLAŞ
ZİYARETÇİ YORUMLARI

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu aşağıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.

BİR YORUM YAZ