FLAŞ HABER

Suyumuz ısınıyor

İvedilikle sera gazı salınımı durdurulmazsa, dünya eskisi üzere olmayacak. Bu duruma, insanlığın, çocuklarımızın, hayvanların ve tüm canlıların geleceği için bir dur demeliyiz ve acil tedbirler almalıyız.

Suyumuz ısınıyor

Bahar Göçer*

Yaz aylarının gelmesiyle hava sıcaklıkları artar ve güneş, cömertçe yansıttığı ışığıyla canlılığın devamlılığını sağlar. İlkel beşerler, güneşin kendileri için ne kadar pahalı olduğunu bildiklerinden, ona karşı farklı formlarda minnettarlık gösterirlerdi. Güneşe tapınanlar, güneşe dans ederek hürmetlerini gösterenler, her sabah güneşin doğuşuna teşekkür edenler üzere çeşitli ritüellerle bu minnetlerini tabir ederlerdi. Bugün de bizlerin güneşe ve tabiata minnettar olmamız gerekiyor. Lakin, bu çok sıcak hava şartları insanı o denli zorluyor ki, bırakın güneşe minnettar olmayı, insanın lanet okuyası geliyor.

Hayatın temelini oluşturan ve var olmasını sağlayan güneş, son yıllarda canlılar için adeta düşmanca bir hal sergiliyor üzere görünüyor. Yaz aylarındaki çok sıcaklıklar, insanlık dahil tüm canlıların hayatını tehdit eder bir duruma geldi. Dünyanın sıcaklık istikrarı bozuldu ve bu bozulma, kimi canlı cinslerinin yok olmasına kadar varan tehlikeli sonuçlar doğuruyor. İklimler değişiyor ve yeryüzü yavaş yavaş ısınıyor. Bu durum, her canlı tipi için değerli bir tehdit oluşturuyor.

Bu durumda, kimi sorular akla geliyor: Sanki güneş bize eziyet etmek ve canlılığı yok etmek için evvelden olduğundan daha fazla ışın mı gönderiyor? Yoksa Dünya denilen gezegende canlılığı yok etmeyi hedefleyen bir düşman mı var? Tahminen de yer küre bir sebepten fazla ısındığı için bize ceza veriyor.

Aslında istikrarı bozulmuş bu sıcak hava ve iklim değişikliğinin yanıtını herkes biliyor. Birinci okulda okuyan bir çocuktan, tarlada buğday yetiştiren çiftçiye kadar herkes durumun farkında. Dünya ısınıyor, öteki bir değişle global ısınma var. Bunun nedeni Güneş’in düşmanlığı değil, insanlığın tabiata yaydığı ve Dünyanın geleceğini hiçe saydığı sera gazı denilen şey. Bu gaz insanlık tarafından yaratıldı ve sanayi ihtilalinden beri daima tabiata salınıyor. Dünyanın etrafını sardı ve ölçüsü her geçen gün daha da artıyor.

Güneş Dünya’ya daima olarak ışın gönderir ve bu ışınlar sayesinde Dünya ısınır ve aydınlanır. Lakin, bu ışınların bir kısmı Dünya’ya çarparak geri yansır. Bu geri yansıma süreci sayesinde Dünya’nın sıcaklığı istikrarda kalır yahut sıcaklık ortalaması değişmez. Lakin, sanayi ihtilaliyle birlikte Dünya yeni bir teknoloji döngüsüne girdi ve ısı istikrarında değişiklikler başladı. Bilhassa son yıllarda bu istikrar süratle bozuluyor.

Sanayileşme süreciyle birlikte, insanların hayat standartlarının artması, daha fazla güç kullanımı, araç kullanımı, ısınma muhtaçlığı, pişirmesi vb yanında büyükbaş hayvan yetiştirme üzere faaliyetler de atmosfere değerli ölçüde sera gazı salınımına neden oldu ve oluyor. Araçlardan ve fabrikalardan çıkan gazlar, geviş getiren hayvanlarda oluşan gazlar, insanlığın yarattığı öteki gaz ve toz etkenler sera gazı denilen şeyi yarattı ve yaratıyor. Atmosferi saran ölçüsü her geçen gün daha da artıyor. Güneş’ten gelen ışınlar Dünya’ya ulaştığında, bir kısmı Dünya tarafından emilirken, bir kısmı da yansıyarak tekrar uzaya geri gönderilir. Lakin, sera gazları bu yansımanın bir kısmının uzaya gitmesini engelleyerek Dünyada kalmasına neden oluyor. Bu Dünya’da kalan ışınlar Dünyayı yavaş yavaş ısıtıyor. Bu da global ısınma yaratıyor.

KÜRESEL ISINMANIN ETKİLERİ

Küresel ısınmanın tesirlerini daha detaylı hatırlayalım ve başımıza gelenleri gözden geçirelim. Kutuplar, dünyanın bir çeşit buzdolabı üzere fonksiyon görerek gezegenin sıcaklığını dengelemekte ve canlıların alıştığı ısıyı sağlamaktadır. Ayrıyeten, güneş ışınlarını da en çok yansıtan kısım. Fakat, artan sıcaklık ve iklim değişiklikleri bu dengeyi bozdu ve buzullar erimeye başladı. Buzulların yavaş yavaş erimesiyle birlikte, bilim insanlarının öngörülerine nazaran, kimi bölgelerde deniz düzeylerinde yükselmeler meydana gelecek. İlerleyen yıllarda kıyı şeridindeki düşük rakımlı alanlar deniz düzeyi artışından etkilenecektir. Doğal olarak, kutuplardaki buzlar eridikçe, kıyıları işgal edecektir. Kim bilir hangi yerleşim alanları su altında kalacak?

Buzulların erimesiyle birlikte okyanuslardaki tuz oranı azalır. Bu değişim tuzun karışım oranını tesirler ve okyanus sularının tuzluluğunu düşürür. Okyanus tuz oranı düştüğünde denizdeki canlılar bu durumdan etkilenir. Bu tuz oranı değişimi okyanus ekosistemini de bozacaktır.

Hadi biraz daha artıralım, artıralım derken global ısınmanın neden olduğu problemler esasen katlanarak büyümektedir. Bu yüzden artırmak değil hatırlamak diyelim. Mevsimler değişiyor, alışkın olduğumuz yaz ve kış mevsimleri artık eskisi üzere değil. Bahar vakti beklenenden daha geç geliyor. Son periyotlarda yaz aylarında kuvvetli yağışlar meydana geliyor. Evvelce az görülen bu yağışlar, bilhassa yaz mevsimine girerken ve yaz aylarında sıkça karşılaşılan olaylar haline geldi. Mevsimlerin değiştiğini söylemiştik, artık ise vakitsiz ve ağır yağmurlar ile fırtınalar ortaya çıkıyor. Meteoroloji kurumu daima ikazlar yapıyor zira bu beklenmedik yağışlar daima risk taşıyor ve yağışların akabinde can ve mal kayıpları yaşanıyor. Şayet bir kıyamet alameti olacak olsa, muhtemelen kendini bu türlü gösterirdi. Ayrıyeten, kış mevsimleri de daha soğuk olabiliyor. Sonuç olarak, coğrafyadaki mevsimlerin istikrarı değişiyor ve bu değişimler global ısınma ile ilgili gelişiyor.

Mevsimlerin değişmesi, besin üretimi istikrarını önemli formda etkiliyor. Her yıl ekilen ekinler, alışık oldukları mevsim istikrarı bozulduğunda, beklenen randımanı sağlayamıyor yahut eser alınamıyor. Meyveler ve öteki bitkiler, alışık oldukları mevsim döngülerine sahip olamazsa, meyve vermiyorlar. Dahası, çok sıcaklık dalgalanmaları, çok soğuk hava şartları, dolu ve su baskınları da meyve ve zerzevat erişilebilirliğini olumsuz etkiliyor. Bu durumlar, insanların tükettiği besin istikrarını bozuyor ve doğal hayatın habitatını tehdit ediyor.

HAYVANLARIN GLOBAL ISINMA İLE İMTİHANI

Bembeyaz, tombul ve şirin kutup ayılarının jenerasyonunun tükendiği söyleniyor ya, bu tahminen çoğumuz için pek bir şey söz etmeyebilir. Lakin, kutup ayıları üzere diğer hayvanlar da tehlike altında ve her geçen gün daha fazla hayvan, kutup ayılarının mukadderatını paylaşacak. Hayvanlar, yaşadıkları topraklarda ısının yükselmesi, su kaynaklarının azalması, besin eksikliği üzere sebeplerden ötürü yaşamakta zorlanacaklar. Göç edebilenler, kendi doğal ortamlarına yakın şartlar sunan bölgelere gidecekler. Lakin göç edemeyenler, kuşaklarını sürdürmekte zorlanacak. Kendimizi düşünelim; ne kadar sıcak suyla duş alabiliriz ya da ne kadar sıcak bir ortamda yaşayabiliriz? Sıcağa dayanabildiğimizi varsayalım, pekala ya su kaynaklarının tükenmesi sorunu ne olacak? Kullanılabilir su kaynakları süratle azalıyor. Kuraklık, kendi ülkemizde bile ağır halde hissediliyor. Şayet su olmazsa, canlıların hayatta kalması mümkün olmayacak. Bitki örtüsü ve onunla birlikte öbür canlılar da yok olacak.

Toprağı nasıl grup biçeceğiz? Su olmayınca tarım yapılabilir mi? Muhtemelen farkındasınızdır, çiftçilerin ektiği eserler ya doluyla ziyan görüyor ya da kuraklık nedeniyle düzgün randıman alamıyorlar. Şayet çiftçi toprağını sulayabiliyorsa, bu da tatlı su kaynaklarını tüketiyor. Koca tarım yerlerinin sulanması hem kuraklığı artırıyor hem de bu iş için harcanan su, tatlı su kaynaklarını daha da tehlikeye atıyor.

Hazır çiftçilikten bahsetmişken, endüstriyel hayvancılığın tesirlerinden de kelam etmeliyiz. Kesite yönelik hayvanlar olan inek, koyun üzere hayvanların yetiştirilmesi giderek zorlaşıyor. Su ve besin meşakkati çeken hayvanların bakımı, bu kaidelerde çabucak hemen imkansız hale gelebilir. Fakat, endüstriyel hayvancılığın tabiata bir diğer ziyanı daha var. Bu hayvanlar, atmosfere metan gazı salıyorlar. Endüstriyel hayvancılık o kadar yaygın ki, havaya kıymetli ölçüde metan gazı salınmasına sebep oluyor. Hayvancılığın sanayileşmesi, beraberinde global ısınmayı da hızlandırıyor.

Bu global ısınma, hayvanların hareketliliğini de artırıyor. Hatırlarsanız, bir vakitler Afrika’dan Türkiye’ye büyük çekirge sürüleri gelmişti. Gelecekte bu üslup hayvan göçleri daha da artacak. Kendi bölgelerinde yaşayamayan hayvanlar, ömür şartlarının normaline daha yakın yerlere göç edecekler. Bu göçler, hem hayvanların geldiği hem de gittikleri yerlerin istikrarını bozacak ve öbür tehlikeleri de beraberinde getirecek. Bu yollar üzerinden hastalık taşıyan mikroplar da yayılacak. Bilindiği üzere, insan bünyesi kimi mikroplarla savaşmayı bilirken, kimilerine karşı yabancıdır. Bu hayvan göçleri, bölgedeki insanların daha evvel karşılaşmadığı mikropların transferine neden olacak. Bir otelde yaşanmış bir kıssa anlatayım: Norveç’ten gelen bir aile, ani ateş ve halsizlik üzere semptomlarla hastaneye kaldırıldı. Üç gün ağır bakımda kaldıktan sonra, hastalığın sebebi lejyonella mikrobu olarak belirlendi. Bu mikrop, Norveç’teki soğuk iklim nedeniyle orada yaşayamaz, hasebiyle Norveç’ten gelen aile hayatlarında birinci defa bu mikroba maruz kaldı ve bağışıklık sistemi daha evvel bu mikropla karşılaşmadığı için müdahale edemedi. Yani her iklimin kendi mikropları var ve bağışıklık sistemi ona nazaran savaşmayı biliyor.

Farklı yerlerden gelen mikroplar bir ortaya gelirse, hayli önemli meseleler ortaya çıkabilir. Şayet susuzluk nedeniyle pak suya erişim engellenirse yahut kâfi su bulunmazsa, salgın hastalıkların yayılması daha da artabilir. Bu global ısınma durumu, sıcaklık ve su kaynaklarının azalması nedeniyle insanları göçe zorlayacaktır. Sıcaklık artışı, makul bölgelerde ekosistem ve iklim istikrarını bozarak, insanları kendi hayat şartlarına daha uygun yerlere göç etmeye zorlayacaktır. Bu göçün, bilhassa buzulların olduğu bölgelere yanlışsız olacağı iddia ediliyor. Türkiye’nin habitatı da bu durumdan etkilenecek ve bu topraklarda yaşayan canlıların istikrarı de bozulacaktır

Son günlerde, felaketler peşimizi bir türlü bırakmıyor. Karadeniz’deki sel baskınları, hem can hem de mal kaybına neden olurken; Akdeniz ve Ege bölgelerinde ise orman yangınları tekrar baş gösterdi. Hava sıcaklıklarının yükselmesi, yangın çıkma mümkünlüğünü artırıyor ve birebir vakitte yangınların yayılma suratını da hızlandırıyor. Bu durum, doğal istikrarımızın daha fazla bozulmasına yol açıyor.

Sera gazları ortasında karbondioksit (CO2), metan (CH4), azot oksit (N2O) ve florlu gazlar üzere hususlar bulunur. Bu gazlar, fosil yakıtların yakılması, tarım ve endüstriyel süreçler, ormanların yok edilmesi ve başka insan aktiviteleri sonucu atmosfere salınır.

SORUNUN KAYNAĞI KAPİTALİZM

Dünyanın bahtı üzerine düşündüğümüzde, ana sorunun kaynağının kapitalizm olduğu açıkça görülüyor. Daha çok otomobil üretmek, fabrikalar kurmak, kontrolsüz üretimler yapmak, açığa çıkan atıkları tabiata boşaltmak ve bunu yaparken doğal istikrarın bozulmasına hiç aldırmamak. Bu sistemde tek gaye, üretimi tüketmek ve kâr elde etmektir. Lakin, hatta gölgesini satamadığımız ağaçları bile kesen bu anlayış, sera gazı salınımını durdurma konusunda isteksizdir. Salınımın denetim altına alınmaması durumunda, dünyamız daha süratli bir biçimde ısınıyor ve geri dönüşü olmayan bir noktaya yanlışsız süratle ilerliyor. Şayet tüm dünya ve bilhassa Türkiye, acil bir formda sera gazı salınımını durdurmazsa, gelecek jenerasyonlara bırakacağımız yaşanabilir bir dünya kalmayacak. Para odaklı bir yaklaşımla her şeyi alıp satmaya çalışan ve doğal istikrarımızı bozan bu kapitalizm, yaptıklarıyla dünyanın sonunu hazırlıyor ve gereken tedbirleri almıyor. Aslında alınması gereken tedbirleri uygulamak hiç de sıkıntı değil, sadece birtakım taraflar para kazanamayacağı için bu durum onların işine gelmiyor.

Birçok ülke, milletlerarası iklim kontratlarına imza atmamakta ve alınması gereken kolay tedbirlere uymamaktadır. Örneğin, kimileri gelişmekte olan ülke oldukları gerekçesiyle bu tedbirleri almanın adaletsizlik yaratacağını ve kendi gelişimlerini engelleyeceğini argüman etmektedir. Birtakım büyük ülkeler ise hiçbir mazeret göstermeksizin, global ısınma ile ilgili alınması gereken tedbirleri almamaktadır. Tıpkı biçimde, dünya devi üretim şirketleri de, üretim sistemlerini değiştirmediği için gaz salınımını durduramamaktadır. Bu şirketler, usul değiştirmenin maliyetli olacağını bildikleri için bu adımlardan kaçınmaktadır. Bir kısmı ise, fosil yakıtların kaynaklarını ellerinde tuttukları ve bu işten para kazandıkları için dünyanın güç üretim sistemlerinin değişmesini istememektedir. Dünyanın her yerinde fosil yakıtlar (petrol eserleri, doğal gaz, kömür vb.) kullanıldıkça gaz salınımı artmakta ve bir noktadan sonra ısınma hızlanmaya başlamaktadır. Bu tıp durumlar nedeniyle dünya, süratle uçurumun kenarına yanlışsız ilerlemekte ve gaz salınımı durmamaktadır.

Eğer hemen sera gazı salınımı durdurulmazsa, dünya eskisi üzere olmayacak. Bu duruma, insanlığın, çocuklarımızın, hayvanların ve tüm canlıların geleceği için bir dur demeliyiz ve acil tedbirler almalıyız.

Bir sonraki yazımda, aslında tüm dünyanın bildiği bu gaz salınımının nasıl durdurulacağını bir sefer daha hatırlatacağım. Hoş günler dileğiyle…

*A sınıfı iş güvenliği uzmanı

BU KONUYU SOSYAL MEDYA HESAPLARINDA PAYLAŞ
ZİYARETÇİ YORUMLARI

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu aşağıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.

BİR YORUM YAZ